อำเภอ/

จำนวน

กิ่งอำเภอ

วัด

ที่พักสงฆ์

โบสถ์คริสต์

มัสยิด

พระภิกษุ

สามเณร

เมืองระยอง

๕๗

๓

๓

๖

๕๕๖

๑๘๙

แกลง

๗๖

๗

-

-

๙๕๘

๙๒

บ้านค่าย

๓๘

๔

-

๑

๔๕๗

๔๔

ปลวกแดง

๒๒

๒

-

-

๑๕๗

๑๕

บ้านฉาง

๑๓

๒

๒

-

๑๙๘

๑๐๗

วังจันทร์

๑๕

๘

-

๑

๑๐๒

๔

กิ่งอ.เขาชะเมา

๑๔

๘

-

-

๑๖๘

๖

กิ่งอ.นิคมพัฒนา

๑๕

๑

-

-

๑๔๗

๔

รวม

๒๕๐

๓๕

๕

๘

๒,๗๔๓

๔๖๑

ประวัติความเป็นมา
            พระยาศรีสมุทรโภคชัยชิตสงคราม (เกตุ ยมจินดา) เจ้าเมืองระยอง ให้สร้างเจดีย์นี้ขึ้นในสมัยรัชกาลที่ 4 เมื่อ ปี พ.ศ.2416 เนื่องจากเห็นว่าข้าราชการหัวเมืองที่เดินทางไปเข้าเฝ้าพระเจ้าอยู่หัวที่กรุงเทพฯ ได้ใช้พระเจดีย์กลางน้ำที่จังหวัดสมุทรปราการเป็นจุดสังเกตว่าใกล้จะถึงเมืองหลวงแล้ว จะได้เตรียมข้าวของและเครื่องแต่งตัวให้เรียบร้อยจึงนำแบบอย่างมาสร้างเจดีย์กลางน้ำที่ระยองบ้าง เมื่อครั้งที่ชาวระยองยังทางน้ำเป็นเส้นทางคมนาคมเป็นหลัก พระเจดีย์กลางน้ำของชาวเรือทุกลำ เพราะเมื่อเดินเรือมาถึงบริเวณนี้ก็ถือว่าได้เดินทางมาถึงเมืองระยองอย่างปลอดภัยแล้ว ในปี พ.ศ.2517 ได้มีการบูรณพระเจดีย์ขึ้นใหม่
 

ขั้นตอนการไหว้
1. ตั้งเครื่องเซ่นไหว้ที่บริเวณหัวเรือ
2. ผูกดอกไม้กำใหญ่ไว้กับโขนเรือ
3. ไต้ก๋งจุดธูป 9 ดอก นำไปปักที่เครื่องเซ่นอย่างละดอก เหลือไว้ 1 ดอก สำหรับปักหัวเรือ เพื่อบอกให้แม่ย่านางคุ้มครอง ขอลาภผล ขอความปลอดภัย และให้จับปลาได้มาก ๆ ตรมความต้องการ
4. รอจนธูปหมดดอกแล้วจึงลาเครื่องเซ่นไหว้
5. นำก้านธูปทั้งหมดไปรวมกันไว้ที่โขนเรือ
6. จุดประทัด
7. นำน้ำมะพร้าวอ่อนมารดที่โขนเรือ และเสากระโดงเรือ
8. แบ่งเครื่องเซ่นไหว้อย่างละเล็กน้อยไปวางใกล้โขนเรือเพื่อถวายแม่ย่านาง
9. เผากระดาษเงินกระดาษทองแล้วโยนลงทะเลเป็นการเสร็จพิธี
             การไหว้แม่ย่านางนี้ชาวประมงส่วนใหญ่ทำตามคำบอกเล่าของตนเฒ่าคนแก่เพราะเชื่อว่าจะให้คุณให้โทษ
แก่ผู้ปฏิบัตจิได้จริงแล้วพิธีกรรมใดก็ตามน่าจะเกิดจากความต้องการขวัญและกำลังใจเพื่อความมั่นใจในการทำงาน
เป็นสำคัญ


 

........................................................

.............................................................

............................................................

เพลงแห่นางแมวบ้านทุ่งควายกิน อำเภอแกลง

            คุณพ่อเจ้าขา คุณแม่เจ้าขาฉันจะพรรณนา ถึงเรื่องหามแมว ฉันหามมาแล้ว นางแมวก็ร้องชาวบ้านชาวช่อง ตกใจหนักหนา อุ้มลูกออกมาที่หน้าบันได ตักนี้นำมาไว้ รดให้นางแมว รดลงมาแล้วนางแมวก็หนาว
            ฉันขอ ทานเหล้า ขอทานข้าวสาร มาเลี้ยงชีวิต อย่าคิดหน่ายแหนง ฝนฟ้าก็แล้ง ไปทั่วสากลเดือนแปดเดือนเก้า ไม่มีข้าวสักต้น ผู้คนสับสน เกลื่อนกล่นไปมา เข้ารกเข้าป่าหาที่ทำกินน้ำตาไหลรินนั่งกอดหัวเข่า
            เข้าป่าเรไร จะไปเดินบาตร บ้านโน้นก็ขาด บ้านนี้ก็ขาด เดินบาตรกลับมา จึงนั่งปรึกษา ชวนกันหามแมว ฉันหามมาแล้ว นางแมวก็บ่นถึงฝนไม่ตก

หนาวเอ๋ย งก งก ฝนเทลงมา (ซ้ำ)
พระอินทร์ถือขันพระจันทร์ถือครุเทวดาถือขันบุ ตักน้ำรดแมวรดลงมาแล้ว นางแมวก็บ่น ถึงฝนไม่ตก
หนาวเอ๋ย งก งก ฝนเทลงมา (ซ้ำ)

            ปรานีซิจ๊ะ ปรานีซิจ๋า ถึงปลาตกคลั่ก กระดืบกระดักในปลักกลางหนอง ไอ้โอ้งโอ่งเอ๋ย จับได้ใส่อ่าง ได้อ้างอ่างเอ๋ย จับได้ใส่กระถาง ปลาซิวปลาซ่า น้ำตาเซาะเซาะ น้ำแห้งแซะแบะไปไหนไม่ได้ ปลาช่อนเสียใจ จะตายเสียแม่คุณ ให้ปล่อยเอาบุญ แม่คุณหนาจับปลา กะโห้โลมาพ่นน้ำเป็นฟอง ปลาเงินปลาทอง ลอยล่องในกระถาง ปลากะดี่เนื้อสุก ปรับทุกข์ให้ฟัง น้ำมากถึงไหน ก็ไปถึงนั้น น้ำแห้งเหือดหาย ก็ว่ายไม่ทัน ตกคลั่กกลางหนอง มาร้องเอากับฉัน ดูเถิดดวงจันทร์ ขบขันหนักหนา กลัวเหยี่ยวกลัวกา จะลากไปกิน ฝนแล้งแห้งสิ้น ทำกินไม่ได้
            พอเริ่มหามปลา ฝนตกมาพอแรง แม่ทองคล่องแคล่ง อย่ารดน้ำรดน้ำนักเลย หนาวนักละเหวยหนาวนักละวา ปากคอห่อเหี่ยว นุ่งผ้าผืนเดียว แม่ทองตาดำขอหมากซักคำ แม่ทองลำดวนขอยาสักมวนแม่ฉวนยาฉุน ถ้าแม้นไม่ให้ ขอไฟสักดุ้น ให้อุ่นหัวอก

หนาวเอ๋ย งก งก ฝนเทลงมา (ซ้ำ)
จะไหว้หม่อมแม่ ที่ห่มแพรแดงฉันขอข้าวแข็งฉันขอข้าวแข็ง ไปหุงข้าวมัน ไม่ทำอย่างนั้น ฝนก็ไม่ตก
หนาวเอ๋ย งก งก ฝนเทลงมา (ซ้ำ)
จะไหว้หม่อมแม่ ที่ห่มแพรเขียวฉันขอข้าวเหนียวฉันขอข้าวเหนียว ไปหุงข้าวมันไม่ทำ อย่างนั้น ฝนก็ไม่ตก
หนาวเอ๋ย งก งก ฝนเทลงมา (ซ้ำ)
จะไหว้หม่อมแม่ ที่ห่มแพรขาวฉันขอมะพร้าว ไปหุงข้าวมัน ไม่ทำอย่างนั้น ฝนก็ไม่ตก
หนาวเอ๋ย งก งก ฝนเทลงมา (ซ้ำ)
(ถ้าไม่มีผู้ใดให้สิ่งของ ร้องซ้ำตั้งแต่ “พระอินทร์ถือขัน………….)
ฮะเอยฮะเอ๋ย หม้อข้าวเล่นเกย ทัพพีเล่นกล จวักสวดมนต์ สากกระเบือรับศีล ท่านว่าอย่างไรลูกไซร้ไม่ได้ยิน
(ร้องท่อนนี้ทำเสียงอ่อน ๆ ลาก ๆ )
มะพร้าวนมมือ มะเขือนมยานฉันขอทานเหล้าขอทานสุราบุหรี่ยาฉุน แม้นจะทำบุญ เป็นสตางค์ก็เอา ถ้าไม่ได้สองไพฉันไม่ไปจากนี่ ถ้าได้สองไพฉันจะไปทันที
(ร้องซ้ำอีกครั้งหนึ่ง ตั้งแต่มะพร้าวนมเนือ………)
ให้ทานแมวแล้ว แมวแก้วจะขอลา อยู่ดีกินดี แม่ศรีจำปา แมวแก้วขอลา ไปก่อนเอย.
 

เพลงแห่นางแมวบ้านสามแยกประแสร์ อำเภอแกลง

            สุภูโต จะ มหาเถโร พระผู้ใหญ่ มีโองการตรัสไว้ ให้หามแมวมา ฝนแล้งหนักหนา ทำนาไม่ได้ พระสุภูติเจ้าเอ๋ย ไม่ห้ามพระพายฝนตกไม่ได้ พระพายพัดกล้า แม่แมวเอ๋ย มีแก้วในตาฝนตกเจ็ดห่า ฟ้าผ่าเจ็ดหน เทวดาเบื้องบน ทำน้ำมนต์รดแมว รดลงมาแล้ว นางแมวก็ร้องชาวบ้านชาวช่อง ตกใจหนักหนา อุ้มลูกออกมาที่หน้าบันได ตักน้ำมาไว้รดให้นางแมว รดลงมาแล้วนางแมวก็บ่นถึงฝน ไม่ตก

หนาวเอ๋ย งก งก ฝนเทลงมา (ซ้ำ)

             ฝนจะตกแล้วซิจ๊ะ ฝนจะตกแล้วซิจ๋า ร้อนถึงเทวดา ผู้เป็นประธานพระอินทร์บันดาลไปถึงชั้นพรหม สมณโคดม ท่านเข้านิพพาน เหลือแต่สาวกมาตกกันดาร ข้าวปลาไม่ได้ฉันสงสารชาวนา ฝนฟ้าก็แล้ง แผ่นดินแตกระแหงไปทั้งโลกา จะให้ฝนตก มันต้องหามแมว ฉันหามมาแล้ว นางแมวก็ป่น ถึงฝนไม่ตก

หนาวเอ๋ย งก งก ฝนเทลงมา (ซ้ำ)

             คุณพ่อเจ้าขา คุณแม่เจ้าขา ฉันหามแมวมา ทรกรรมเหลือใจ จะให้ฝนตก ฝนก็ไม่ตกถึงฤดูเดือนหก ฝนก็ไม่ตก ถึงฤดูเดือนหก ฝนทุกที รุ่งขึ้นปีนี้ ไม่มีฝนเลย พ่อตาลูกเขย นอนเกยหน้าผาก แม่มายลูกมาก เห็นจะยากถึงหม้อข้าว ใครมีปัญญา ขุดหัวมันหัวกลอย เลี้ยงลูกน้อยน้อย แสนเวทนา อีกข้อหนึ่งหนาจะว่าให้เข้าใจ ดินแห้งเป็นผง ตัดไม้ตรง มาเสี้ยมให้แหลม เที่ยวทิ่มเที่ยวแทง เที่ยวฉุนเที่ยวหว่าน รำคาญหนักหนา หัวไร่ปลายนา นิมนต์หลวงตา สวดคาถาปลาช่อน ทำบุญเสียก่อน เล่นละครสามวัน หัวล้านชนกัน ครึ่บน่า ครึ่บน่าไม่ทำอย่างนั้น ฝนท่านไม่ตก

หนาวเอ๋ย งก งก ฝนเทลงมา (ซ้ำ)

            ปลาซิวปลาสร้อย ฉันขอน้ำอ้อย ที่ยังอยู่ชม ขอน้ำในตุ่ม ที่ยังอยู่มากฉันขอทานหมากนะแม่ทองหน้านวล ขอยาสักมวน แม่ทองคิ้ว ฉันไม่ เปรี้ยวปาก ฉันไม่อยากจะขอ มานั่งจอนจ๋อกอดคอกันเหลือ ขอข้าวขอเกลือ ขอมะเขือนมยาน ขอข้าวสุกข้าวสาร ตามแต่จะให้ คนละเฟื้องคนละไพ คนละเฟื้องสองไพ ตามแต่จะให้ทาน
             ชะเอ่อชะเอ๋ย ไปซื้อหมากดิบ มาจากเมืองไชโย ลูกสาวใครโต เร่งให้มีผัว แม่ม่ายเอ๋ยอย่าเพิ่งขายลูก ข้าวจะถูก ลูกไม้จะแพง ฝนตกตาดำ ฝนตกตาแดง ด้วยแรงน้ำข้าว ฉัน ขอทานเหล้า ขอทานข้าวสาร ไปเลี้ยงชีวิต อย่าคิดหน่ายแหนง ฝนฟ้าก็แล้ง ไปทั่วสากล เดือนแปดเดือนเก้า ไม่มีข้าวสักต้น ผู้คนสับสน เกลื่อนกล่นไปมา เข้ารกเข้าป่า หาที่ทำกิน น้ำตาไหลริน นั่งกอดหัวเข่า เข้าป่าเรไร จะไปเดินบาตร บ้านโน้นก็ขาด บ้านนี้ก็ขาดเดินบาตรกลับมา จึงนั่งปรึกษาชวนกันหามแมวฉันหามมาแล้วนางแมวก็บ่น ถึงฝนไม่ตก

หนาวเอ๋ย งก งก ฝนเทลงมา (ซ้ำ)

            ปลาซิวปลาซ่า น้ำตาเซาะแซะ น้ำแห้งแซะแบะ ไปไหนไม่ได้ ปลาช่อนเสียใจ จะตายเสียแม่คุณ ให้ปล่อยเอาบุญ แม่คุณหนาจ๋า ปลาโห้โลมา พ่นน้ำเป็นฟอง ปลาเงินปลาทองลอยล่องในกระถาง ปลาดี่เนื้อสุก ปรับทุกข์ให้ฟัง น้ำมากถึงไหน ก็ว่ายถึงนั่น น้ำแห้งเหือดหายก็ว่ายไม่ทันตกคลักกลางหนอง มาร้องเอากับฉัน ดูเถิดแม่ดวงจันทร์ ขบขันหนักหนากลัวเหยี่ยวกลัวกา จะลากไปกิน ฝนแล้งแห้งสิ้น ทำกินไม่ได้
            พอเริ่มหามปลา ฝนตกมาพอแรง แม่ทองคล่องแคล่ง อย่ารดน้ำนักเลยหนาวนักละเหวยหนาวนักละวา ปากคอห่อเหี่ยว นุ่งผ้าผืนเดียว แม่ลำดวน ขอยาสักมวน แม่ฉวนยาฉุน ถ้าแม้นไม่ให้ ขอไฟสักดุ้นให้อุ่นหัวอก

หนาว เอ๋ย งก งก ฝนเทลงมา (ซ้ำ)
(ถ้าไม่มีผู้ใดให้สิ่งของ ร้อนซ้ำตั้งแต่ “คุณพ่อเจ้าขา คุณแม่เจ้าขา”)

             อีงอนเขาเกลี้ยง เลี้ยงไว้พาดแอก อีงอนเขาแฉก ไข้น้ำเข้านา ชะเอ้อชะเอ๋ย หม้อข้าวเล่นเกย ทัพพีเล่นกล จวักสวดมนต์ สากกระเบือรับศีล ท่านว่าอย่างไร ลูกไซร้ไม่ได้ยิน มะพร้าวนมเนือ มะเขือนมยาน ให้ทานแมวแล้ว แมวแก้วจะขอลา อยู่ดีกินดี แม่ศรีจำปา แมวแก้วขอลาไปก่อนเอย.

เพลงแห่นางแมวพื้นบ้านกระแสบน

             (1) สุโภโตจะมะหาเถโร พระผู้เป็นใหญ่ พระองค์ทรงตรัสใช้ ให้ฉันหาบแมวมา ปรารถนาอยากให้ฝนตก เมื่อก่อนเดือนหก ฝนตกทุกที ทำนาปีนี้ฝนไม่มีเลยหนา พ่อตาลูกเขยนอนเกยหน้าผาก แม่ม่ายลูกมากลำบากเพราะข้าวเดือนแปดเดือนเก้า ไม่มีข้าวเลยสักต้น ผ้าผ่อนหล่อนดันฝนเขาเทลงมา ฝนเทลงมา
             (2) ข้อหนึ่งนั้นหนา จะว่าให้เข้าใจทำนาไม่ได้ ฝนแล้งแห้งสิ้นทำกินไม่ลง ตัดไม้ตรงๆ เที่ยวละทีม เที่ยวละแทง เที่ยวละฉุย เที่ยวละหว่าน รำคาญแท้ๆ บ้านโน้นเขาก็บ่น บ้านนี้เขาก็บ่น ทำไมถึงฝนไม่ตกหนาวเอ่ย งกงก ฝนเทลงมา ฝนเทลงมา
             (3) น้ำท่วมหัวคันนา ปลาสลิดลอยหนวด ตะกวดลากหาง นกยางลอยแพ กระทิงวิ่งแร่หัวไร่ท้ายนา นิมนต์หลวงตามาสวดคาถาปลาช่อน เล่นละครสามวัน หัวล้านชนกันฝนเทลงมา ฝนเทลงมา
             (4) พระอินทร์ถือขัน พระจันทร์ถือครุ เทวดาถือขันบุ ตักเทลงมา ตักเทลงมา
             (5) หะเอ่อฮะเอ่ยหม้อข้าวเล่นเกย ฝาระมีเล่นกล กะวักสวดมนต์ สากกระเบือรับศีล พ่อแม่ว่าไง ลูกไซร้ไม่ได้ยิน ขอน้ำแม่สิน ขอน้ำแม่สวย ขอน้ำอ้อยที่เขามีอยู่ชุม ขอน้ำในตุ่มที่เขามีอยู่มาก ฉันขอทานหมาก ขอทานมะพร้าว ฉันขอทานเหล้า แม่ทองหน้านวล ขอยาสักมวน แม่ทองตาต่ำ ขอหมากสักคำแม่ทองคิวต่อ ถ้าไม่เปรี้ยวปาก ฉันไม่อยากจะขอ มานั่งงอนง้อ กอดคอนมเนื้อ ขอข้าว ขอเกลือ ขอมะเขือนมยาน ข้าวสุกข้าวสาร ตามแต่จะให้ทาน คุณพ่อเจ้า คุณแม่เจ้าขา อย่าว่าฉันมา ฉันหาบแมวมาทรกรรมเหลือใจ อยากให้ฝนตกหนาวเอ่ย งกงก ฝนเทลงมา ฝนเทลงมา
             (6) พระอินทร์ถือขัน พระจันทร์ถือครุ เทวดาถือขันบุ ตักเทลงมา ตักเทลงมา
             (7) น้ำท่วมหัวคันนา ปลาสลิดลอยหนวด ตะกวดลากหาง นกยางลอยแพ สาวแก่แม่ม่ายร้องไห้ตามกัน ขุดหัวมันหัวกลอย เลี้ยงลูกน้อยน้อยแสนเวทนา แสนเวทนา อดข้าวอดปลาให้อุตส่าห์ ทำบุญสัตตะมะนุสสาเวสุง ข้าวปลาเต็มยุ้ง ไม่มีกระบุงจะใส่ ยกมือขึ้นไหว้ ฝนเทลงมา ฝนเทลงมา
             (8) ขอน้ำพระอินทร์ ขอน้ำพระพรหม ฉันขอน้ำต้มที่คนห่มแพรเขียว ขอข้าวเหนียวไปหุงข้าวมันถ้าไม่ทำยังงั้นฝนท่านก็ไม่ตกหนาวเอ่ยงกงก ฝนเทลงมา ฝนเทลงมา ตักเทลงมา ตักเทลงมา
             (9) นางแมวเหมียวเอ่ย เขาให้ขอไข่ ขอไม่ได้เขาให้ขอฝน ขอน้ำมนต์รดหัวแมวบ้าง ขอเบี้ยค่าจ้างที่ฉันหาบแมวมา ปรารถนาอยากให้ฝนตกหนาวเอ่ย งกงก ฝนเทลงมา ฝนเทลงมา
             (10) พระอินทร์ถือขัน พระจันทร์ถือครุ เทวดาถือขันบุ ตักเทลงมา ตักเทลงมา ข้าวสุก ข้าวสารถวายทานหมดสิ้น เหลือแต่ข้าวเหนียว งามเขียวออกฟ้อแต่ละกอเท่าหม้อเท่าไห ไม่ว่านาใครงามหมดทุกแถว แมวเหมียวเอ่ยทั้งแมวก็หนาวทั้งคนก็หนาว ขอทานเหล้า ขอทานข้าวสาร เพื่อรับประทาน พอเลี้ยงชีวิต อย่าคิดกินแหนง ฝนก็แล้งทั่วทุกสาชน ผู้คนขัดสนเกลื่อนกล่นไปมา ชวนกันเข้าป่าหาที่ทำกินน้ำตาไหลริน นั่งกอดหัวเข่า อุ้มลูกมาดูตักน้ำมาไว้ที่หัวบันไดรดให้นางแมว พอรดน้ำแล้วนางแมวให้พรอยู่ดีกินดีเถิด แม่ศรีจำปานางแมวขอลาท่านไปก่อน……….จบ
(ท่อนนี้แช่ง) แม่ม่ายเอ่ยอย่าเพิ่งขายลูกปีหน้าข้าวถูกลูกไม้จะแพง อะไรแดงแดง ลูกกระแมงคอคอดใครไม่ให้กอดขอให้มอดม่อนเรือน ใครไม่ให้นอนเพื่อนขอให้เรือนทะลาย ยกมือขึ้นไหว้ ฝนเทลงมา ฝนเทลงมา พระอินทร์ถือขัน พระจันทร์ถือครุ เทวดาถือขันบุ ตักเทลงมา ตักเทลงมา ใครไม่ให้เหล้าขอให้ข้าวตายฝอย ใครให้น้อยขอให้กลอยตายนึ่ง ผัวขี้หึงขอให้ผึ้งจ่อตา ใครไม่ให้ยาขอให้ยามันสูญ ใครไม่ให้ปูนขอให้ปูนมันหนี ฝนตกวันยังค่ำขอให้น้ำนามี…
             ขอขอบคุณ นายสยาม วงศ์ยัง ที่ให้ข้อมูลเพื่อเป็นการอนุรักษ์ไม่ให้ประเพณีการแห่นางแมวสูญหายไป นายเฉลียว ราชบุรี ศึกษาธิการอำเภอแกลง จึงได้จัดการแสดงประเพณีดังกล่าวขึ้น ณ บริเวณวัดกระแสร์บน อำเภอแกลง จังหวัดระยอง เมื่อวันที่ 6 ตุลาคม 2544

เพลงสงฟาง

            เป็นเพลงที่ใช้ร้องในระหว่างนวดข้าวตอนสงฟาง พบในจังหวัดอ่างทอง ลพบุรี กาญจนบุรี สุพรรณบุรี ชัยนาท ระยอง
            คำว่า “สง” แปลว่า ยกหรือหย่งของให้ร่วงลงเวลานวดข้าว เมื่อวัว ควายเดินย่ำไปพักหนึ่งแล้วเขาก็ปลดวัวออกพัก แล้วเอาไม้คันฉายมาสงฟางเพื่อกลับฟาง พลิกล่างขึ้นพลิกบนลงล่าง จะได้ย่ำโดยทั่วถึงระหว่างสงฟางต่างก็ร้องเพลงเล่นไปด้วย เพื่อผ่อนคลายความเหน็ดเหนื่อย
            อุปกรณ์การเล่น ไม้คันฉาย ถือกันคนละอัน การเล่น เพลงสงฟาง เป็นเพลงสั้นมาก มีเพียง 3 วรรค ค่อนข้างจะเป็นแบบสำเร็จรูป ใครจะร้องนำขึ้นก็ได้ เมื่อร้องแล้วคนอื่นๆ ก็จะช่วยเป็นลูกคู่รับซ้ำขณะที่ร้องเพลงทุกคนถือไม้คันฉายสงฟางไปมา

ตัวอย่าง เพลงสงฟางสำนวนของ นางสงวน ศรีสุวรรณ อ.วิเศษชัยชาญ อ.อ่างทอง
             1. “สงเอยพ่อสง ชะชา นั่งรอบขอบวงมาช่วยกันสงฟางเอ่ย” (ลูกคู่รับ…เอิงเอยฟาง เอย นั่งรอบขอบวงมาช่วยกันสงฟางเอย)
             2. “สงเถิดเอยพ่อสง ชะชา คนไหนคิ้วโก่ง มาช่วยกันสงฟางเอย” (ลูกคู่รับ) เอิงเอย ฟางเอย คนไหนคิ้วโก่ง มาช่วยกันสงฟางเอย”

ตัวอย่าง เพลงสงฟางสำนวนของนายพิน แม่นหมาย ต.เนินฆ้อ อ.แกลง จ.ระยอง
            อ่อนละเหวยอ่อนดงจะเข้าในดงดงเอยมะหวดลูกคู่ก็รับเมื่อลูกคู่รับจบเจ้าของเพลงก็ต่อ เจ้านกอีแซวติดแร้วเขาโก่งเมื่อตอนจะเข้าในดง ดงเอยมะหวด ลูกคู่รับต่ออีก
            เจ้าของเพลงจะต่อโอ่หงษ์เอย ปักษานี้หนอปักษินบินไปเที่ยวหากินที่น้ำงวด งวด ตื่นเจ้าก็เยี่ยมนี้เอยสาง่ายปากเจ้าก็ไซร้ซวดไม่ได้มากก็ขอแต่น้อย นั้นขอแต่ลอยละซวดรักต้อยหงษ์เอย เอย ชา พ่อชา โอเจ้าพญาหงษ์เอยรักต้อยหงษ์เอย โอระชาพ่อชา ลูกรับ
             อ่อนอีกละเหวยอ่อนลงจะเข้าในดงกระดังงา ลูกคู่รับนกเขาเปล้าดอนมาส่งเข้าในดงดง กระดังงา ลูกคู่รับ
            โอ่หงษ์เอย จะกล่าวเล่าถึงเรื่องการทำนา ให้ชาวประชาได้รู้ พอถึงฤดูเดือนหกฝนฟ้าก็ตกเหนือแผ่นแท่นท้องพระธรณีอยู่อุดตลุดดูชาวมนุษย์ที่เป็นชาวไร่และชาวนา ก็ชวนกันเข้าป่าตัดไม้สองง่าม เอามาทำหัวหมู ตัดเอาไม้ดู้ ดู้ เอามาทำหางยามและคันไถ รักต้อยหงษ์เอยชาพ่อชา ลูกคู่รับเจ้าพญาหงษ์เอยรักต้อยหงษ์เอย ชาพ่อชา
             อ่อนอีกละเหวยอ่อนลงร่อนเข้าในดง ดง กระดองให ลูกคู่รับ
             เจ้านกสาริกาบินถลามาลงเข้าในดง ดง กระดองให ลูกคู่รับ
             โอ่หงษ์เอย พอได้หางยามและคันไถทำให้งอนตกท้องควาย อีกทั้งกะพายและเชือกชักอีกทั้งกะตักและไม้หวายอีกทั้งพั่วราด ทั้งไม้กวาดกะดองใหเชือกน้อยพานใหญ่สำหรับเอาไว้ใช้ในการท้องนา พอเตรียมของเสร็จสับก็รีบไปจับ เจ้าทองคำ อีจำปา เข้ามาเทียบแอก แรกไว้ให้จงดี แล้วก็ตีตำนะดังแมร แช่ขี้เทือก เลือกพันธุ์เข้าปลูกให้เที่ยงแท้ แล้วเอาไปแช่น้ำ ได้คืนหนึ่ง จึงสงใส่สวงเอาน้ำรด กำหนดให้แน่ ได้สามคืนข้าวก็แตกกะจาย จึงกะไผ่ใส่กะบุงบายแบกไปโปรยปรายในตระกล้าที่ชาวนาเตรียมไว้ รักต้อยหงษ์เอย ชาพ่อชา ลูกรับ เจ้าพญาหงษ์เอย รักต้อยหงษ์เอย ชาพ่อชา เจ้าพญาหงษ์เอยรักต้อยหงษ์เอย ชาพ่อชา
             อ่อนละเหวยเลยไปกลับไกลมาลงแล้วเข้าในดง ดงเอยจำปา ลูกคู่รับ
             เจ้านกกิ้งโครงมันบินเข้าโพรง โพรงเอยจำปา ลูกคู่รับ
             โอ่หงษ์เอย พอได้เดือนหนึ่งเห็นต้นใหญ่ ยาวเป็นต้นกล้าฟ้าถนัดสบัดโคลนโยนฟัดมัด เป็นกำดำเป็นกอแลดูออลองยิ่งยงทรงต้นไสวดี พอถึงเดือนสิบสอง ข้าวก็เริ่มตั้งท้องและรายร่วง ชาวนาทั้งปวงก็ขมีขมัน ชวนกันทำขวัญพระแม่โพสบ ตามคำรบแต่โบราณมา ทั้งปู่ทั้งย่าท่านตาท่านยายท่านสอนสั่งเอาไว้ ให้เอาไม้ไผ่มาขัดกะเหลา เถิดพ่องามขำ ไปตัดเอาไม้ระกำมาประกอบ ตามระบอบสืบกันสิ่งของที่ต้องจัดหา คือกล้วย อ้อย เผือก มัน ของที่สำคัญคือ ส้มสุกลูกไม้ทั้งถั่วและงา รักต้อยหงษ์เอย ชาพ่อชา ลูกรักเจ้าพญาหงษ์เอยชาพ่อชาเจ้าพญาหงษ์เอย ชาพ่อชา
              อ่อนละเหวยเลยไปแล้วไถลมาลงเข้าในดง ดงเอยมะไฟ ลูกคู่รับ
              นกสาริกาบินถลา ถลาลงเข้าในดง ดงเอยมะไฟ ลูกคู่รับ
              โอ่หงษ์เอย พอถึงเดือนอ้ายเดือนยี่ จึงออกไปนอกบุรี ซื้อเคียวมาเกี่ยวข้าวเหนียวเสียก่อนพันธุ์ละข้าวอ่อนเลือกไว้ต่างหากเมื่อยามยากจะได้กินสุกพร้อมงอมสิ้น จึงจะแรกบอกแขกมาเกี่ยวข้าวเล่นกันอยู่ฟากๆ บ้างเกี่ยวบ้างเล่น บ้างก็เต้นโฉงเฉง บ้างก็ร้องเพลงกะบอก ถือเคียวกลับกลอกหัวเราะร่า พวกหนุ่มๆสาวๆ เป็นหมู่พวกเจ้าชู้ร้องเพลงสั่งอยู่ข้างหลังเถิดนะน้องอย่างร้องไห้ เผ่นขึ้นหลังควายพี่ชายต้องขอลาพรุ่งนี้จะมาอีกใหม่ รักต้อยหงษ์เอย ชาพ่อชา ลูกคู่รับ เจ้าพญาหงษ์เอย รักต้อยหงษ์เอย ละโอ ชาพ่อชา
             อ่อนละเหวย อ่อนลง จะเข้าในดงดงเอยลำดวน ลูกรับ นกกะสาบินมาหาคู่เห็นมันจับอยู่ที่ต้นลำดวน ลูกคู่รับ
             โอ่หงษ์เอย จะพรรณละนาถึงพันธุ์ข้าวนาต้องเตรียมเอาไว้คือข้าวใจ เป็นข้าวพันธุ์เบา เก็บเกี่ยวได้ตอนมันเบาความเดือดร้อนเมื่อข้าวขาดยุ้ง ลำกับสองก็มุ่งถึงข้าวมาแขกชื่อออกจะแปลก ชาวนาก็นิยมเก็บไว้ทำพันธุ์ต่อจากนั้นก็เป็นนางเหลืองละรวยข้าว ข้าวกล้วยไข่ปลา ข้าวฟ่างหางม้า ข้าวปลาหมอตอด นางปอนางเปลี่ยว ข้าวเหนียวตับหมู คู่กับข้าวเหนียวขาว ข้าวเหนียวเม็ดสั้นเรียกว่าข้าวเหนียวลาว ข้าวเหนียวเม็ดยาวเรียกว่าช่อลำดวน รักต้อย หงษ์เอย ชาพ่อชา ลูกคู่รับ เจ้าพญาหงษ์เอยรักต้อยหงษ์เอย ละโอ ชาพ่อชา
              อ่อนละเหวยเลยไป กับไถลมาจะเข้าในดงดงเอยกระดังงา ลูกคู่รับ
             นกขุนทอง มันร้องเจื้อยแจ้วว่าเจ้าของลานมาแล้วกำลังจะเข้าดงดงเอยกระดังงา
              โอ่หงษ์เอยฉันมาวันนี้หวังว่าจะผูกไมตรีกันเอาไว้เผื่อวันข้างหน้าจะได้พึ่งพากันเอาไว้ จะได้เป็นที่พึ่งในยามป่วยไข้จะได้เรียกใช้กันบ้างจะได้หรือไม่ หวังว่าเธอคงรับได้ รักต้อยหงษ์เอย ชาพ่อชา ลูกคู่รับ เจ้าพญาหงษ์เอย รักต้อยหงษ์เอย ละโอชาพ่อชา เจ้าพญาหงษ์เอย
             โอ่หงษ์เอย วันนี้ฉันมาไม่ได้มือเปล่าขอบอกเล่าเอาไว้เมื่อก่อนจะมาฉันเที่ยวสรรหาเม็ดฟักแฟงแตงกวาเอาแต่ของดี ดี เพื่อน้องนี้เก็บไว้ทำพันธุ์ในวันข้างหน้ารักต้อยหงษ์เอย ชาพ่อชา ลูกคู่รับ เจ้าพญาหงษ์เอย รักต้อยหงษ์เอย ชาพ่อชา เจ้าพญาหงษ์เอย
หญิง อ่อนละเหวยอ่อนลงจะเข้าในดงดงเอยลำใย ลูกคู่รับ
             นกสาริกาบินถลามาลงเข้าในดง ดงเอยลำใย ลูกคู่รับ
              โอ่หงษ์เอยพอได้ยินคำว่าพี่มา วันนี้ยังเอาของดี ดีมาฝากบอกว่าเป็นของหายากน้องก็แสน จะดีใจ น้องจะขอสัญญาหนอกับพี่เอาไว้แต่ขอให้พี่จงเข้าตามตรอกออกตามประตูก็คงไม่มีสัตรูอะไร พ่อแม่ของน้องท่านเป็นคนใจดีไว้เถิดพี่ท่านคงไม่มีอะไรรักต้อยหงษ์เอย ชาพ่อชา ลูกคู่รับ เจ้าพญาหงษ์เอย รักต้อยหงษ์เอย ชาพ่อชา เจ้าพญาหงษ์เอย
หญิง อ่อนอีกละเหวยร่อนขึ้นถลาลมจะเข้าในดงดงเอยมะไฟ ลูกคู่รับ
             นกอีแซวติดคอโก่งก่อนจะเข้าในดงดงเอยมะไฟ ลูกคู่รับ
              โอ่หงษ์เอยพอได้ยินคำว่าพี่มาวันนี้ยังเอาของดี ดีมาฝากบอกว่าเป็นของหายากน้องก็แสน จะดีใจ น้องจะขอสัญญาหนอกับพี่เอาไว้แต่ขอให้พี่จงเข้าตามตรอกออกตามประตูก็คงไม่มีสัตรูอะไร พ่อแม่ของน้องท่านเป็นคนใจดีไว้เถิดท่านคงไม่มีอะไรรักต้อยหงษ์เอย ชาพ่อชา ลูกคู่รับ เจ้าพญาหงษ์เอย รักต้อยหงษ์เอย ชาพ่อชา เจ้าพญาหงษ์เอย
              อ่อนละเหวยร่อนขึ้นถลาลงจะเข้าในดงดงเอยจำปีให ลูกคู่รับ
             นกสาริกาบินถลาถาลงเข้าในดงดงกระดองจำปี ลูกคู่รับ
            โอ่หงษ์เอยพอได้ยินคำของเจ้าของลานเข้าปราศรัยบอกว่าของกำนันที่ฉันเอามาจะเก็บไว้คอยท่าพี่นี้
ก็แสนจะดีใจเรื่องคำหมั้นสัญญาที่น้องขอร้องในวันนี้พี่นี้จะจำเอาไว้กะว่าอีกไม่ช้าพี่คง จะมาอีกท
ีพร้อมผู้ใหญ่ที่ชาวบ้านไว้ใจ น้องจงเตรียมตัวเอาไว้ให้ดีรักต้อย หงษ์เอย ชาพ่อชา ลูกคู่รับ เจ้าพญา
หงษ์เอย รักต้อยหงษ์เอย ชาพ่อชา เจ้าพญาหงษ์เอย
             อ่อนละเหวยอ่อนลงร่อนเข้าในดงดงเอยมะไฟ ลูกคู่รับ
             เจ้านกเขาเป้าบินเข้าลงตอนจุเข้าในดงดงเอยมะไฟ ลูกคู่รับ
            โอ่หงษ์เอย ก่อนที่จะลาไปในวันนี้พี่จะขอฝากของนั้นมา คงไม่มากน้องจงจำเอาไว้สิ่งนั้นก็คือเรือนสามน้ำสี่นั้นเป็นของสตรีน้องจำเอาไว้ เรือนที่หนึ่งก็คือเรือนผมต้องให้คนดมเขานิยมเจ้าเอาใจ เรือนที่สองก็คือเรือนครัวเจ้าจงดูให้ทั่วอย่าให้ขาดอะไร เรือนที่สามก็คือเรือนนอกเวลาพักผ่อนต้องสะอาดเข้าไว้ รักต้อยหงษ์เอย ชาพ่อชา ลูกคู่รับ เจ้าพญาหงษ์เอย รักต้อยหงษ์เอย ละโอ ชาพ่อชา เจ้าพญาหงษ์เอย
            อ่อนละเหวยอ่อนลงจะเข้าในดงดงเอยมะไฟ ลูกคู่รับ
            นกสาริกาบินถลามาลงเข้าในดงดงเอยมะไฟ ลูกคู่รับ
หญิง โอ่หงษ์เอยพอได้ยินคำที่พี่พร่ำฝากมันเป็นของไม่ยากจะจดจำเอาไว้เรือนทั้งสามยามเมื่อแขกมาเยือนจะไม่แปดเปื้อน น้องจะจำใส่ใจแค่น้ำสี่อย่างที่พี่ อ้างถึงน้องก็ตลึงไม่รู้ว่าอะไรขอให้เล่าแถลงให้แจ้งแก่ใจรักต้อยหงษ์เอย ชาพ่อชา ลูกคู่รับ
เจ้าพญาหงษ์เอย รักต้อยหงษ์เอย ชาพ่อชา เจ้าพญาหงษ์เอย
           อ่อนอีกละเหวยเลยไปกลับไถลมาลงจะเข้าในดง ดงเอยลำใย ลูกคู่รับ
           เจ้านกกลิ้งโครงมันเข้าโพรงที่ดงเอยลำใย ลูกคู่รับ
           โอ่หงษ์เอย เรื่องน้ำสีนั้นเป็นของสำคัญสำหรับแม่บ้าน ต้องเตรียมหาเอาไว้ น้ำหนึ่งคือน้ำล้างเท้าก่อนก้าวขึ้นบันไดจงจำเอาไว้เถิดน้องยา น้ำที่สองคือน้ำเต้าปูน ขอให้แม่คุณต้องดูแลก่อนแขกจะมานั่นยังไง น้ำที่สามคือน้ำใจเจ้าจงจำเอาไว้อย่าให้ใครเขานินทา น้ำที่สี่คือน้ำล้างหน้าเมื่อ เวลาตื่นนอนโอ่เจ้างามงอนต้องเป็นจนจัดหาเอาไว้รักต้อยหงษ์เอย ชาพ่อชา ลูกคู่รับ เจ้าพญาหงษ์เอย รักต้อยหงษ์เอย ละโอ ชาพ่อชา เจ้าพญาหงษ์เอย
หญิง    อ่อนละเหวยอ่อนลงจะเข้าในดงดงกระดองให ลูกคู่รับ
           นกกาเหว่าเร่าร้องก้องป่า พนาลีแล้วก็มาที่ดง ดงกระดองให ลูกคู่รับ
           โอ่หงษ์เอยพอรู้น้ำสี่ที่เป็นของสตรีที่ต้องรับมอบตามระบอบที่แขกมาเยือนเมื่อได้เตือน น้องคงต้องใส่ใจให้เลิศล้ำเพราะเป็นวัฒนธรรมของคนไทย อีกอย่างนะ ที่เกิดเป็นสตรีนี้แสนจะยาก ขอให้พี่นี้ฝากอะไรก็ได้ว่าเรื่องของสตรี ปฏิบัติผัวที่ดีจะต้องทำอย่างไร รักต้อย หงษ์เอย ชาพ่อชา ลูกคู่รับ เจ้าพญาหงษ์เอย รักต้อยหงษ์เอย ชาพ่อชา เจ้าพญาหงษ์เอย รักต้อยหงษ์เอย อะโอ ชาพ่อชา
            อ่อนละเหวยลอยไปแล้วไถลมาลงเข้าในดง ดงเอยมะไฟ ลูกคู่รับ
           นกเอี้ยงนกสาริกามันบินมาลงตอนจะเข้าในดง ดงเอยมะไฟ ลูกคู่รับ
            โอ่หงษ์เอย จะกล่าวถึงปักษานิหนอปักษินเที่ยวหากินอยู่ตามท้องนา โน่นนะนกกะมันถลาลงที่ในตากกล้า ตีนมันก็เหยียบย่ำข่าวกล้าของชาวนาเสียหาย เจ้านกเป็ดน้ำฝูงใหญ่มันเที่ยวชอนไซกินข้าวในนาไม่เหมือนนกเอี้ยงนกสาบินมาเกาะหลังควายเพื่อไล่พวา พอเห็นเหยี่ยวเชี่ยวมามันก็บินหนี เจ้านกกาเหว่าเร่าร้องอยู่ก้องพนาลีมันเตือนน้องพี่ให้ตื่นนอนตอนเช้าเจ้านกขุนทองก็ส่ง เสียงแจ่ว ว่าพ่อจ๋า แม่จ๋าได้เวลาออกไปทำนากันอีกแล้วเจ้านกอีแซวบินออกจากพุ่ม พอเป็นนกอีลุ้ม หงอนมันหดก็ได้กำหนดเก็บ เกี่ยวข้าวในนานกกระจิบกระจาบนกพิราบนกเขาไฟนกกะลิงฝูงใหญ่มันชอบคาบข้าวไปกินไถล รักต้อยหงษ์เอย ชาพ่อชา ลูกคู่รับ เจ้าพญาหงษ์เอย รักต้อยหงษ์เอย ชาพ่อชา เจ้าพญาหงษ์เอย รักต้อยหงษ์เอย ชาพ่อชา"
           อ่อนละเหวยอ่อนลงจะเข้าในดง ดงอะไรดี ลูกคู่รับ
           เสียงนกกะวะบินพละพลุมโพล่งในเข้าในดง ดงอะไรดี ลูกคู่รับ
          โอ่หงษ์เอยแต่พอสงฟางหนอกันเสร็จสรรพ เจ้าของลานก็ขยับจัดหาอาหารมีเหล้ายาปลาปิ้งให้ครบทุกสิ่งที่มีเพื่อเลี้ยงดูกันให้อิ่มหนำสมกับทำฟางกันเต็มที่ เมื่อกินสำเร็จเสร็จการก็ลาเจ้าของลานของให้อยู่ดีกันเถิดหนาในวันพรุ่งนี้ทั้งเธอและฉันต้องเจอกันอีกทีสำหรับวันนี้ขอ
ให้โชคดีเถิดเอย รักต้อยหงษ์เอย ชาพ่อชา เจ้าพญาหงษ์เอย รักต้อยหงษ์เอย ละโอ ชาพ่อชา เจ้าพญาหงษ์เอย
 

ประเพณีการสวดหน้าศพ

           ในสมัยโบราณ เมื่อมีการตายเกิดขึ้นญาติที่น้องจะใช้ผ้าขาวตราสังศพให้แน่นแล้วใส่โลงหมอผีประจำหมู่บ้านจะใช้น้ำมะพร้าวล้างหน้าศพ แล้วกล่าวให้ผู้ตายไปสู่สุคติ อย่างห่วงกังวลลูกหลานจากนั้นนำศพไปไว้บนเชิงตะกอนที่วัดให้สูงจากพื้นดินเพื่อใส่ฟืนด้านล่าง แล้วยกโลงวางบนเชิงตะกอนการเผาจะเผาตอนกลางวันประมาณหลังเที่ยง เพื่อให้ศพไหม้ก่อนค่ำจะได้ไม่ถูกสัตว์ร้ายรบกวน
           ประเพณีงานศพในท้องถิ่น เมื่อมีการตายที่บ้านจะทำพิธีกรรมในบ้าน แต่ถ้าตายนอกบ้านมีความเชื่อว่าห้ามนำศพเข้ามาไว้ในชายคาบ้านโดยเด็ดขาด การกจัดพิธีกรรมในงานศพจะมีการสวดหน้าศพเป็นประเพณี “การสวด” หมายถึง การร้อง หรืออ่านเป็นทำนองเนื่องด้วยศาสนากิจ เช่น การสวดพระอภิธรรม สวดพระปาฎิโมกข์ สวดพระปริตร และสวดคฤหัสถ์ เป็นต้น
           การสวดหน้าศพ หรือการสวดคฤหัสถ์ ของนักสวดที่เป็นฆราวาส จะเริ่มหลังจากพระสวดอภิธรรมจบแล้ว เจ้าภาพจะจัดนักสวดชายหญิงมาร่วมร้องเพลงสวดพระมาลัยเพราะเป็นเพลงสวดสั่งสอนให้คลายความโศก ซึ่งการรำและมีจุดมุ่งหมายเพื่อให้การสวดหน้าศพเป็นการอยู่เป็นเพื่อนบรรดาญาติและผู้ที่มาเยี่ยมศพ ขจัดความว้าเหว่ของเจ้าภาพด้วย
           การสวดหน้าศพ หรือคฤหัสถ์ตามประเพณีท้องถิ่นนั้น มีบทสวดที่เรียกว่า “พื้น” อยู่ 4 อย่างนักสวดจะสวดทั้ง 4 พื้น คือ
           1. พื้นพระอภิธรรม คือ บทสวดที่มีบทขึ้นต้นว่า กุสลา ธรรมา อกุสลา ธรรมา ตามพระอภิธรรมที่พระพุทธเจ้าเทศนา
           2. พื้นโพชญงค์มอญหรือหับเผย ขึ้นต้นสวดว่า หับเผย
           3. พื้นพระมาลัย นำเนื้อความมาจาก “กาพย์มาลัยสูตร ที่เรียกว่าพระมาลัย ซึ่งเขียนเป็นคัมภีร์ลงในสมุดเล่มโต บรรจุอยู่ในหีบพระธรรม ในพระสูตรนั้น ได้เล่าเรื่อง พระมาลัยเถระชาวลังการับดอกบัว 8 ดอก จากทุคคตะคนยากแล้วนำไปบูชาพระจุฬามณี พระเมาฬี ของพระพุทธองค์ที่ พระอินทร์รับไปบรรจุพระเจดีย์บนสวรรค์ชั้นดาวดึงส์ “ การสวดพื้นมาลัย นักสวดจะทำเสียงให้น่ากลัวเพื่อให้สอดคล้องกับเนื้อหาที่ต้องการให้ผู้ฟังกลัว เพื่อจะได้ไม่ทำบาป
 

ฟื้นมหาชัย ขึ้นต้นสวดว่า ฯ โมเม พุทธังเตระสัส..

            นักสวดจะประกอบด้วยหัวหน้า 1 คน และลูกคู่ร้องร่วมประมาณ 3 คน เรียกว่า สำหรับ นั่งล้อมวงรอบตู้พระธรรมกลางวง มีเครื่องบูชา ได้แก่ กระทงขัน 5 คือ กระทง 5 กระทง ที่ใส่
ข้าวตอก ดอกไม้ไม่จำกัดสี ธูป 5 มัด ๆ ละ 3 ดอก และเทียน 5 เล่ม ซึ่งจะจุดติดต่อกันตลอดเวลา ที่สวด เครื่องบูชาเหล่านี้จะวางในโตกทองเหลือง ส่วนเครื่องยกครูจะวางอยู่ในจานต่างหาก เครื่องยกครูได้แก่ หมาก พลู ยากินกับหมาก เทียน และดอกไม้ 5 กำ ร้องรำและร้องรับกันไปตามความสามารถ โดยมีเครื่องดนตรีทำจังหวะ คือ กรับและฉิ่ง
           การสวดหน้าศพ หรือคฤหัสถ์เนื้อร้องจะสวดพระมาลัยในส่วนแรก ส่วนหลังจะเป็นเนื้อเรื่องทั่ว ๆ ไป ตัดตอนมาจากวรรณคดี เช่น อิเหนา ราชาธิราช ไกรทอง เมฆขลา พระภัยมณี เป็นต้น ไม่ซ้ำเรื่องเดิม ดังตัวอย่างที่จะกล่าวดังต่อไปนี้
           การสวดหน้าศพ เป็นเอกลักษณ์ของท้องถิ่นจังหวัดระยองอย่างหนึ่งของงานศพ ปัจจุบันผู้สืบทอดการสวดหน้าศพเหลือ
น้อยหรืออาจไม่พบในบางท้องถิ่น
           ประเพณีการสวดหน้าศพในปัจจุบัน มีการแทรกเพลงอันเป็นเอกลักษณ์สำคัญลงในบทสวดทำให้การสวดมีแนวโน้มเป็นเพลงสวดหรือเพลงประกอบที่ว่า
ด้วยการตายมากกว่าที่จะเป็นบทสวด แต่ก็ยังเรียกว่า การสวดหน้าศพ หรือสวดคฤหัสถ์ตามความหมายเดิม

            เมื่อพิจารณาปัจจัยทั้ง 3 ประกอบแล้ว ปรากฏว่าระยองมีปัจจัยทั้ง 3 ประการครบถ้วน ซึ่ง
จะเห็นได้ว่าระยองมีภูมิประเทศที่เป็นชายทะเลไม่น้อยกว่า 100 กม. นอกจากนั้นแล้วยังมีแม่น้ำที่สำคัญอาทิเช่น แม่น้ำระยอง แม่น้ำประแสร์ แม่น้ำพังราด อาชีพที่สำคัญของชาวระยองที่ทำมาหากินอยู่ตามชายทะเลก็คือ อาชีพประมง ซึ่งจะต้องใช้เรือเป็นอุปกรณ์สำคัญในการประกอบอาชีพนอก
จากนั้นแล้วการเดินทางไปมาหาสู่และการติดต่อค้าขายก็ต้องใช้เรือเป็นพาหนะทั้งนั้น สำหรับใน
แม่น้ำเรือก็เป็นอุปกรณ์สำคัญในการเดินทางและขนส่งสินค้าเช่นเดียวกัน
          ประการที่สอง ระยองในอดีตมีพื้นที่ป่าไม้เป็นจำนวนมาก และไม้ที่สำคัญในการต่อเรือ ก็คือ
ไม้ตะเคียน ซึ่งจะเห็นได้จากเมืองระยองมักถูกเรียกเกณฑ์ส่วยมากเพื่อนำไปต่อเรือพระที่นั่ง
          ประการที่ 3 ระยองเป็นแหล่งช่างต่อเรือที่มีความสามารถ วิชาการต่อเรือเริ่มจากชาวจีน
ซึ่งอพยพมาจากเกาะไหหลำ เข้าสู่ประเทศไทย และส่วนหนึ่งมาอาศัยของที่ระยอง ชาวไหหลำนั้นเป็นที่ยอมรับกันว่าเป็นผู้ที่มีความเชี่ยวชาญเป็นอย่างยิ่งในการต่อเรือและที่ระยองมีชาวจีนไหหลำ
คนหนึ่งที่ชื่อว่า “เจ็กหงี” ท่านผู้นี้ถือว่าเป็นช่างต่อเรือยุคบุกเบิกของระยอง
           ในปัจจุบันอู่ต่อเรือในจังหวัดระยองไม่มีแล้ว มีแต่คานเรือซึ่งมีไว้สำหรับใช้ในการซ่อมเรือเท่านั้นเอง

วิธีการต่อเรือ
          จากการบอกเล่าของคุณวิชัย นาวาประดิษฐ์ ในฐานะที่มีอาชีพเป็นช่างต่อเรือ เป็นรุ่นที่ 3 ต่อจากบรรพบุรุษ มีดังต่อไปนี้
          “จังหวัดระยองได้ชื่อว่ามีไม้ตะเคียนทองเป็นจำนวนมาก โดยเฉพาะเขาหลวงเตี่ย คุณสมบัติ
ไม้ตะเคียนทอง เป็นไม้เนื้อแข็ง เนื้อละเอียด มีความเหนียว ไม่หักง่าย จึงเหมาะใช้ในการต่อเรือ
เป็นอย่างยิ่ง การใช้ไม้ต่อเรือในสมัยนั้นเจ้าของอู่ต่อเรือจะต้องเป็นผู้ขอสัมประทานกับจังหวัด
เสียก่อนแล้วจึงเข้าไปตัดไม้ออกมาใช้ได้ หลังจากได้สัมปทานและอนุญาตตัดไม้แล้ว จึงจ้างผู้
เชี่ยวชาญการทำไม้ ตัดออกส่งให้อีกทอดหนึ่ง ไม้จะถูกตัดเป็นท่อน ๆ ถ้ายาวก็จะร่องแพมาตาม
           โครงสร้างของเรือประมงทะเล ประกอบด้วยส่วนสำคัญ ๆ ดังนี้คือ โขนเรือ หลักทรัพย์เรือ (ทวนท้าย) กระดูกงู (มาตรเรือ) โครงเรือ (กงเรือ) กาบเรือ (กระดานเรือจะเจาะยึดติดกับโครงเรือด้วยลูกสลัก (ลูกประสัก) ทำด้วยไม้เกด และไม้แสมสาร) ห้องนายท้ายเรือ (ก๋งเรือ) เป็นต้น แต่ที่ไม่สามารถจะลืมได้ก็คือ “ ครูการต่อเรือ ” มีการเล่าสู่กันฟัง “ถ้าบุคคลใดไม่ได้ขออนุญาต อาจารย์ที่สอนแล้วแยกตัวออกไปต่อเรือเองโดยไม่บอกกล่าวมักจะไม่ประสพความสำเร็จ เมื่อตัวเรือประกอบเป็นลำเรือเรียบร้อยแล้วก็จึงเป็นหน้าที่ของช่างตอกหมันเรือ ตอกอุดตามแนวกระดานเรือด้วยด้ายป่าน (ทำมาจากเปลือกของต้นกระโดนตากแห้งแล้วนำมาทุบ และฉีกเป็นใยเส้นฝอยๆ จากนั้นก็ปิดแนวตอกด้วยชันเหนียว ซึ่งมีส่วนผสมดังนี้คือ (ผงชัน น้ำมันยาง ปูนแดง) มาผสมกันกวนให้เหนียว ติดเสร็จแล้วตากให้ชันแห้ง 1 สัปดาห์ จึงทาสีเอาลงน้ำ นำส่งให้ช่างเครื่องตั้งเครื่องต่อไป เรือลำหนึ่งจะใช้เวลา 3 เดือน จึงจะแล้วเสร็จ
แม่น้ำระยอง ถ้าเป็นท่อนสั้นก็จะใส่เกวียนมาลงที่ท่าน้ำตรงข้ามกับอู่ต่อเรือ
            การวางรูปทรงเรือ ผู้ว่าจ้างเป็นผู้กำหนดความยาว ความกว้างของเรือและเครื่องจักรที่จะใช้ ช่างจะเป็นผู้ทำหน้าที่วางแบบกง อันเป็นส่วนหลักของโครงร่างเรือเรียงกันจากหัวจรดท้าย แล้วเลื่อยไม้เป็นกงทุกตัวจนครบ นำไปตั้งบนกระดูกงู เมื่อฤกษ์ยามดีจึงทำพิธีตั้งโขน ซึ่งเป็นประเพณีสำหรับการต่อเรือทุกลำ เมื่อตั้งโขน กง และส่วนท้ายของเรือเสร็จจึงขึ้นไม้เปลือกเรือ ช่างจะแต่งรูปทรงเรือให้สวยงามตามความนิยมและความชำนาญ อันเป็นเอกลักษณ์ของช่างแต่ละคน การแต่งรูปเรือให้ได้ตามรูปทรงที่ต้องการ ช่างจะระวังสัดส่วนความสมดุล ระหว่างกราบซ้ายกราบขวา เพื่อรักษาศูนย์ถ่วงของเรือให้ดี สุดท้ายจึงขึ้นเครื่องบนและเก๋งซึ่งจะกำหนดขนาด ตามความต้องการและตามลักษณะของการใช้งาน เช่น หากจะใช้ที่เก็บปลาที่จับได้มาก ๆ ก็จะเว้นที่ทำเป็นระวางบรรทุกมากกว่าเก๋งเรือ แต่อย่างน้อยเก๋งเรือทุกลำต้องมีที่สำหรับเป็นที่พักของลูกเรืออย่างเพียงพอ และขนาดของเก๋งเรือต้องคลุมห้องเครื่องได้ทั้งหมด”

พิธีกรรมและความเชื่อของชาวเรือ
          ความเชื่อและพิธีกรรมของชาวเรือ ในแต่ละท้องถิ่นอาจจะไม่เหมือนกัน บางคนอาจจะมีความเชื่อมากหรือเชื่อน้อยขึ้นอยู่แต่ละบุคคล ในอดีตจะมีตำราที่เกี่ยวข้องกับชาวเรือ อาทิเช่น ก่อนจะมีการตัดไม้ตะเคียนจะต้องทำพิธีขออนุญาต เมื่อทำเสร็จแล้วก็ต้องทำขวัญ ได้มีผู้แต่งบทกล่อมนางตะเคียนไว้ 3 บท ดังนี้
           “โอ้ระเห่ย จะกล่าวถึงนางตะเคียนต้นใหญ่ แรกขึ้นสามใบเทวดาเข้าสิงสู่ ผีสางเข้าอยู่เป็น
ที่พำนักอาศัย อายุของนางไม้ยืนได้พันปี โตใหญ่ยาวรีสูงสุดลูกตา กิ่งเล็กกิ่งน้อย แตกเป็นสร้อยสาขา กิ่งก้านเจ้ารานโรนโอนอ่อนอยู่ไปมา แขกเต้า สาลิการ้องอยู่ก้องเสียงใส ข้าท่านกล่าวได้แต่เพียงเท่านั้นเจ้าพ่อนา
           โอ้ระเห่ย วันนี้พรานที่จะเดินไพร แลเห็นแต่ไกล ไม้จะเป็นมาดเรือ เอาเนื้อความไปทูลเล่า กับท่านท้าวเมืองเหนือ ไม้จะเป็นมาดเรือ คบตะเคียนสาขา ใครเอ๋ยจะไปตัด ให้ยกบัตรทั้งซ้ายขวา ข้าวเหล้าปลาพล่า เป็นเครื่องกระยามุนี อารักษ์ฝูงผีมาไปด้วยกัน ครั้นเซ่นแล้วเสร็จสรรพจับเอาขวานขึ้นฟัน ล้มลงทั้งนั้นสะเทื้อนสะท้านพระธรณี อารักษ์ฝูงผี ก็วิ่งกระจัดพลัดพราย บ้างก็เข้าทอนต้น บ้างก็เข้าทอนปลาย เก็บวัวเก็บควาย ชักลากเอาลงมา มาถึงตีนท่า พากันมาแลดู ขุนพิโรธช่างแต่ง แปลงเป็นเรือกระหมวดยา พู่ผ้าไหมกรอง ให้ชื่อแม่ทองผ่านฟ้า ขี่ไปให้เหมือนม้า ขี่มาให้เหมือนลม ไปไหนก็มีแต่คนชม สมใจพ่อนา
            โอ้ระเห่ย วันนี้จะเย็บบายศรีทั้งซ้ายขวา ล้วนแต่พวกนางฟ้า ลงมาทำขวัญ แสงเงินขึ้นเรืองรอง แสงทองก็ขึ้นมาเรียงร้น ผ้าม่านลายกนก ผ้ายกและเครือวัลย์ นางฟ้าบูชาขวัญ แต่เพียงเท่านั้นเจ้าพ่อนา ฯ”

ความเชื่อของชาวเรือ
           ในอดีตหรือในปัจจุบันชาวเรือบางท่าน ก็มีความเชื่อเกี่ยวกับพิธีกรรมและความเชื่อทางไสยศาสตร์เพื่อให้ตนเองมีความปลอดภัยและทำมาค้าคล่อง จึงขอคัดตำราโบราณมานำเสนอเพื่อที่ท่านที่สนใจได้รับทราบไว้บ้าง ดังต่อไปนี้

วันซื้อเรือ
            เมื่อจะซื้อเรือให้พิจารณาดูวันที่มีคนมาบอกข่าว ว่าตรงกับวันอะไรแล้วจึงพิจารณาดูว่าจะควรซื้อหรือไม่ ถ้ามีคนมาบอกตามวันต่อไปนี้
วันอาทิตย์ เรือนั้นมิดชิด ทั่วทุกประการ อย่าได้ซื้อไว้ จะมีภัยรำคาญ เร่าร้อนโศกศัลย์ฯ
วันจันทร์ เรือนั้นโฉมตรู เจ้าชู้เหลือหลาย ขี่ซื้อขี่ขาย ไปแห่งใด ๆ มีลาภทุกประการฯ
วันอังคาร เรือนั้นจะผลาญทรัพย์สิน ฉิบหายไปสิ้น มีข้าข้าหนี มีลูกลูกตาย แม้ชีวิตก็จะปลิดปลงฯ
วันพุธ เรือนั้นมุดคุดปลาย แร้งทำรังเป็นไส้งูเหลือม ไฟไหม้กลางต้น ดูให้ชอบกล อย่าซื้อเอาไว้ฯ
วันพฤหัสบดี เรือนั้นสัดทัด มีตาหลุบหลู่ ขี่ซื้อขี่ขาย กำไรพรั่งพรู เจ้าชู้เสน่หาฯ
วันศุกร์ ซื้อไว้หายทุกข์ มีสุขสำราญ ชั่วลูกชั่วหลาน ให้เร่งซื้อเอาฯ
วันเสาร์ หัวกุดท้ายเน่าเป็นสาธารณ์ ชอบแต่ขุนนางขี่ตามเสด็จ จะได้บำเหน็จประทาน เสื้อผ้าแพรพรรณ อันงามโสภาฯ
ฤกษ์ลงอยู่เรือ

เมื่อจะลงอยู่เรือที่ซื้อใหม่ ให้หาเดือนที่เป็นมงคลเป็นโชคดังนี้
1. ลงอยู่เรือเดือนอ้าย ไม่ดีตัวจะตาย จะเสียทรัพย์สิ่งของ
2. ลงอยู่เรือเดือนยี่ จะมีสมบัติมาก อายุจะยืนยาวนาน
3. ลงอยู่เรือเดือนสาม ไฟจะไหม้วู่วาม เกิดถ้อยเกิดความไม่ดีทุกประการ
4. ลงอยู่เรือเดือนสี่ ทุกข์ที่มีก็จะหาย เที่ยวซื้อเที่ยวขาย สวัสดีมีชัย
5. ลงอยู่เรือเดือนห้า จะร้อนอกร้อนใจ โรคภัยเบียดเบียน ไม่มีความสบาย
6. ลงอยู่เรือเดือนหก ท่านว่าดีจะมีทรัพย์สินเงินทอง ข้าวของทั้งหลายมากมายเหลือล้น
7. ลงอยู่เรือเดือนเจ็ด จะต้องตาย ทรัพย์สินฉิบหาย ไม่ดีทุกประการ
8. ลงอยู่เรือเดือนแปด จะเสียสิ่งของและสัตว์ 2 เท้า 4 เท้า
9. ลงอยู่เรือเดือนเก้า ยศศักดิ์เจ้าจะยืนยง ทรัพย์สินอันจำนงยืนยาววัฒนา
10. ลงอยู่เรือเดือนสิบ จะไข้เจ็บไม่ดี ร่างกายกายี โซเซเต็มทน
11. ลงอยู่เรือเดือนสิบเอ็ด ทุกข์เท่าฟ้าก็จะมาถึงตน
12. ลงอยู่เรือเดือนสิบสอง ทรัพย์สินเงินทองไหลมาเทมา จงเร่งอยู่เถิดประเสริฐนักแล

วิธีเซ่นหัวเรือ
           หัวเรือเป็นที่สิงสถิตของสิริมงคล ฉะนั้นจึงมีของเซ่นไหว้เป็นประจำหรือเมื่อซ่อมเรือใหม่ หรือจะออกเรือไปค้าขาย ท่านให้ปฏิบัติดังนี้
           ปูผ้าขาวที่ดาดฟ้าหัวเรือใกล้กับแอก วางบายศรีปากชาม 1 สำรับ ไข่ต้ม 1 ฟอง ขนมต้มแดงต้มขาว กล้วย อ้อย มะพร้าวอ่อน แป้ง น้ำมันหอม
           จุดธูปเทียนปักที่หัวเรือ แล้วกล่าวบูชาด้วยคาถา “โอม มหารุกขัง สูปพยัญชนัง ปริภุนชติ มหาภัง ปิยังมามะ” (ว่า 3 จบ)
           เมื่อกล่าวบูชาจบแล้ว ให้เจิมของหอม ทำน้ำมนต์ด้วยคาถาสิโรเมและสัพพะพุทธาฯ เวลาจะพรมน้ำมนต์ที่หัวเรือ ให้ว่าคาถาดังนี้ “สีสังนาวัง อุปัชชะติฯ” เมื่อพรมน้ำมนต์ที่ท้ายเรือให้ว่าคาถาดังนี้ “กายะรุกขัง สัพพะลาภัง อาคัตฉายะ อาคัตฉาหิฯ”
           เมื่อเรือจะออกเดินทางให้ว่าคาถาดังนี้ “สมุทคำภีรา อะโจระภยัง คัดชะอะมุมหิ โอกาเสติ ตถาหิฯ” แล้ววักน้ำสาดหัวเรือ 3 หน จึงบ่ายหัวเรือออกเดินทางต่อไป
ตามตำราท่านว่า เมื่อจะออกเดินทางต้องทำดังกล่าวข้างต้นทุกครั้ง จะปราศจากภัยอันตราย หลีกพ้นจากหลักตอหินผาใต้ท้องน้ำ ประสบโชค ซื้อง่ายขายคล่องดีนักแล
 

            “แวะเข้าย่านบ้านเก่าค่อยเบาใจ เขาจุดไต้ต้อนรับให้หลับนอน”
และอีกตอนหนึ่งท่านได้บรรยายไว้ว่า
                                      “จนแดดกล้ามาถึงย่านตะพง                 มีเคหาอารามงามระรื่น
                                 ด้วยพ่างพื้นไม้ไพรระหง                             ตัดกะพ้อห่อไต้ทุกไร่กง”

            นิราศเมืองแกลงถือกันว่าเป็นหลักฐานทางประวัติศาสตร์ชิ้นสำคัญที่ทำให้รู้ถึงวิถีชีวิตของชาวระยอง และเมืองแกลงเป็นอย่างดี จากหลักฐานดังกล่าวทำให้เราทราบว่า ชาวบ้านเก่าในสมัยเกือบสองร้อยปีมาแล้วยังใช้ไต้เป็นอุปกรณ์สำคัญในการให้แสงสว่างในครัวเรือน และหลังจาก
นั้นในปี พ.ศ. 2417 พระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว ได้เสด็จประพาสจันทบุรี พระองค์ได้พระราชนิพนธ์ เรื่อง ไต้ ไว้ดังนี้
           “วิธีทำไต้ที่เมืองแกลง มี 2 อย่าง อย่างหนึ่งทำด้วยเปลือกเสม็ดมาทอนให้เท่ากับลำ
ไต้ เมื่อเห็นน้ำมันออกสีแล้ว จึงเอาใบสดฟาดปากหลุมให้ไฟดับ แล้วเอาเปลือกเสม็ดอัดไว้ใน หลุมพอสมควรทิ้งไว้สามคืน แล้วจึงไปคัดเอามาแบ่งออกพอลำไต้ ใช้ใบกะพ้อห่อนอกมัดเข้า เป็นลำอย่างนี้เรียกว่าไต้เสม็ด ไต้อีกอย่างหนึ่งนั้นเอาไม้ยางผุ ๆ มาถากให้เท่าลำไต้แล้วแช่น้ำมันยาง
บางทีก็ห่อใบกะพ้อ บางทีก็ไม่ห่อ เรียกว่าไต้คบ ทนกว่าไต้เสม็ด ได้ซื้อขายกันที่จันทบุรี ราคามัดหนึ่ง
20 ลำ 10 มัดบาท ปีหนึ่งออกจากเมืองจันทบุรีตั้งหมื่นมัดขึ้นไป”
           ปรารถนา ศรีวิศาลศักดิ์ ได้กล่าวถึงเรื่องไต้ในหนังสือความสำคัญทางเศรษฐกิจของ
จันทบุรีก่อนสงครามโลกครั้งที่ 2 ไว้น่าสนใจดังนี้
            “ดังจะเห็นได้จากกรณีที่จีนเฮง เจ้าภาษีไต้ ชัน น้ำมันยางได้ยื่นเรื่องราวขอประมูลเงิน
ภาษีไต้ ชัน น้ำมันยาง จำนวนนี้ พ.ศ. 2435 ได้ขอเพิ่มเมืองนอกพิกัดท้องตราจากเดิมขึ้นอีก 6 เมือง
จากเดิม 12 เมือง รวมเป็น 18 เมือง กล่าวคือเพิ่มเมืองชลบุรี แกลง ตราด บางละมุง ระยองและจันทบุรีโดยให้เหตุผลว่าราษฎรใน 6 เมืองดังกล่าว ได้บรรทุกสินค้าประเภทชัน น้ำมันยาง มาจำหน่าย
ยังกรุงเทพมหานคร และยังส่งออกไปยังตลาดญวน เป็นอันมาก”
           จากหลักฐานดังกล่าวทำให้เราทราบว่า ไต้ นั้นเป็นสินค้าที่สำคัญและทำรายได้ให้แก่
ประชาชนในภาคตะวันออกเป็นจำนวนไม่น้อย นอกจากนั้นแล้ว ไต้ ยังเป็นสินค้าที่สามารถส่งไปขาย
ยังต่างประเทศได้อีกด้วย
           สำหรับแหล่งที่ผลิต ไต้ ที่สำคัญของเมืองแกลง ในอดีตนั้นจะอยู่บริเวณป่ายุบ
คลองเขต ชากนา คลองพลุ เพราะบริเวณนี้เป็นแหล่งที่มีต้นยางมาก และน้ำมันยางก็เป็นวัสดุที่สำคัญในการทำไต้
           ในสมัยนี้ ไต้ ไม่มีการทำแล้ว เนื่องจากวัสดุที่สำคัญในการทำคือ ต้นยางหมดป่าไปแล้ว และอีกอย่างในปัจจุบันกระแสไฟฟ้าสามารถส่งถึงทุกครัวเรือนแล้ว ความจำเป็นในการใช้ไต้ก็หมดลง เหลือเพียงชื่อเท่านั้น
 

                                                                                                               วัดทะเลน้อย       อำเภอแกลง

                                                    วันที่ 23 สิงหาคม รัตนโกสินทร์ศก 130

อาตมาภาพ พระครูเจ้าคณะแขวงอำเภอแกลง

                เจริญพรมายังคุณพระศรีสมุทรโภค ผู้ว่าราชการเมืองระยอง
ด้วยมีหนังสือถึงอาตมาหนึ่งฉบับ ลงวันที่ 23 กรกฎาคมศกนี้ ทราบความตลอดแล้ว ด้วยอาราธนาให้ออกลิขิตบอกเจ้าอธิการวัดให้เจริญพระพุทธมนต์ขอฝน ตามธรรมเนียมโบราณทั่วทุกพระอารามนั้น ได้ออกลิขิตถึงรองเจ้าคณะแขวงให้บอกเจ้าอธิการวัดเจริญพระพุทธมนต์ขอฝนทั่วทุกวัดแล้ว และได้บอกไวยาวัจกอนให้ป่าวร้องราษฎรชาวบ้านจัดการทำพิธีขอฝนตามทำเนียมโบราณสืบ 2 ต่อกันมา ชาวบ้านพร้อมใจกันตั้งพิธี นิมนต์พระเจริญพระพุทธมนต์ขอฝนตามทำเนียมโบราณสืบมา แลตามวัดก็เจริญพระพุทธมนต์ขอฝนทั่วทุกวัด ฝนก็ยังหาตกตามระดูไม่ ตกบ้างเล็กน้อยน้ำไม่ขังในท้องนา ชาวนาทำนาไม่ได้ขาดมือมาประมาณ 20 วันเศษ ราษฎรในอำเภอแกลงได้ความเดือดร้อนมากเพราะอาหารที่จะบริโภคนั้นขัดข้องหาซื้อไม่ใคร่จะได้โดยยาก”

           จากหนังสือฉบับดังกล่าวจะเห็นได้ว่า พี่น้องชาวอำเภอแกลงเกือบร้อยปีมาแล้วที่จะ
ต้องประสบปัญหาภัยแล้งขนาดหนัก สิ่งที่ทางราชการช่วยเหลือได้ก็คือ ให้ทางคณะสงฆ์ทำพิธีขอฝน
และนิมนต์พระสงฆ์เจริญพระพุทธมนต์ และให้ชาวบ้านทำพิธีแห่นางแมว ถ้าเป็นสมัยนี้ฝนแล้งเมื่อ
ไหร่ ก็ทำฝนเทียมขึ้นแทนได้ ไม่ต้องให้พระเจ้าเดือดร้อนที่จะต้องทำพิธีเจริญพระพุทธมนต์ขอฝน
ชาวบ้านก็ไม่ต้องทำพิธีแห่นางแมวด้วย
           ท่านผู้อ่านอยากทราบไหมว่า ในขณะนั้นนายอำเภอแกลงเป็นใคร และท่านได้แก้ไข
ปัญหาภัยแล้งให้พี่น้องชาวอำเภอแกลงอย่างไร นายอำเภอแกลงในสมัยนั้นก็คือ พระแกลง แกล้วกล้า
(สหาย สิงห์พันธุ์) ท่านเพิ่งมารับตำแหน่งในเดือนธันวาคม 2453 พอมารับตำแหน่งท่านก็เจอปัญหา
ภัยแล้ง จนทำให้ประชาชนต้องขาดแคลนอาหารอย่างหนักท่านได้บันทึกเรื่องนี้ไว้ในสมุดประวัติของ
ท่าน (ก.พ.) ไว้ดังนี้ พ.ศ. 2454 “ราษฎรในอำเภอแกลงได้ประสบกับภาวะขาดแคลนอาหาร ท่านได้
แก้ปัญหา ดังนี้
          -ใช้เงินส่วนตัวลงทุนซื้อข้าวมาขายให้ชาวบ้านในราคาต้นทุน
          -หาเงินส่วนหนึ่งมาทดลองซื้อข้าวให้ชาวบ้านกิน และให้ทำงานแทนค่าข้าว
          -ออกตรวจท้องที่ ขอแบ่งข้าวจากคนที่มีข้าวมาก เพื่อที่จะแบ่งมาให้คนที่ไม่มีจะกิน
          -สั่งให้กำนันและผู้ใหญ่บ้านช่วยกันชี้แจงให้ชาวบ้านเข้าใจถึงสภาวะการณ์ในตอนนั้น
           และให้ชาวบ้านช่วยเหลือแบ่งปันซึ่งกันและกัน
          -ให้ชาวบ้านทำนาสำรองไว้ เผื่อปีหน้า พ.ศ. 2455”
           ตามเอกสารดังกล่าวจะเห็นได้ว่า พระแกลงแกล้วกล้า นายอำเภอแกลงในขณะนั้นได้
แก้ปัญหาการขาดแคลนข้าวได้อย่างเป็นรูปธรรม ท่านผู้นี้เป็นผู้ที่มีความเชี่ยวชาญในเรื่องข้าว และ
เศรษฐกิจ จะเห็นได้ว่าในปี พ.ศ. 2469 ท่านได้ตั้งโรงสีข้าวขึ้นที่ปากน้ำประแส นับว่าเป็นโรงสีข้าว
โรงแรกของอำเภอแกลง ท่านรับราชการจนถึงปี พ.ศ. 2474 1 จึงออกจากราชการในตำแหน่งปลัด
จังหวัดจันทบุรี และในปีเดียวกันนี้เองหลังจากที่ท่านได้ออกจากราชการแล้ว ท่านได้ทำฎีกาถวาย 2
พระบาทสมเด็จพระปกเกล้าเจ้าอยู่หัว เพื่อเสนอแนะวิธีการแก้ปัญหาเศรษฐกิจของประเทศไทย
ในขณะนั้นด้วย
           ที่กล่าวมานั้นเป็นการแก้ปัญหาเรื่องข้าวในอำเภอแกลงเมื่ออดีต ในปัจจุบันอำเภอแกลงมีการปลูกข้าวกันน้อยมาก เพราะราษฎรหันไปปลูกพืชชนิดอื่นเป็นอาชีพหลักเสียแล้ว